Chủ nghĩa dân tộc – Wikipedia tiếng Việt

Related Articles

Chủ nghĩa dân tộc (tiếng Anh: nationalism), là một khái niệm phức tạp, có tính đa chiều, liên quan đến nhận biết cộng đồng (communal identification) với dân tộc (nation) của một người. Chủ nghĩa dân tộc không phải là một hệ tư tưởng nhất thể, nhưng các chủ nghĩa dân tộc khác nhau có những điểm tương đồng nhất định. Thông thường nó hay được hiểu là một ý thức hệ thúc đẩy sự thống nhất của một cộng đồng người thành một dân tộc. Khái niệm này hay được cho là ra đời vào cuối thế kỷ XVIII, trong các tác phẩm của các nhà Khai sáng. Trong Cách mạng Pháp, chủ nghĩa dân tộc đặt dân tộc, những người dân là hiện thân của đất nước, đưa ra khái niệm quốc gia dân tộc, trái ngược với tầm nhìn của chế độ cũ vua Pháp là hiện thân đất nước. Khi đó chủ nghĩa dân tộc là cánh tả, nó đi kèm với khái niệm quốc tịch, quyền công dân, quyền tự quyết dân tộc, các giá trị tự do dân chủ. Johann Gottfried von Herder một người được cho là theo chủ nghĩa dân tộc bảo thủ Đức, hay được xem như là một trong những người định nghĩa sớm nhất về chủ nghĩa dân tộc, khi ông cho rằng Vua cũng như nông dân, đều là thuộc về một giai cấp, là Volk (mọi người), nhằm bác bỏ lý

thuyết giai cấp của những người cộng sản, và đề cao văn hóa dân tộc bác bỏ lý thuyết khế ước xã hội của chủ nghĩa tự do[1].

Theo Anthony D. Smith, Ý thức hệ chính trị này hướng đến việc giành được, và duy trì sự tự trị ( self-governance ), hoặc chủ quyền lãnh thổ trọn vẹn ( full sovereignty ), trên một vùng chủ quyền lãnh thổ có ý nghĩa lịch sử dân tộc quan trọng so với một nhóm người ( như là tổ quốc của họ ). Chủ nghĩa dân tộc do đó cho rằng một dân tộc nên tự mình quản lý, không bị tác động ảnh hưởng từ bên ngoài, và được liên kết với khái niệm self-determination ( tự xác lập, tự xu thế ). Xa hơn nữa, chủ nghĩa dân tộc còn hướng đến sự tăng trưởng và duy trì truyền thống dân tộc ( national identity ) dựa trên những đặc trưng chung như văn hóa truyền thống, ngôn từ, chủng tộc, tôn giáo, những tiềm năng chính trị và / hoặc niềm tin về tổ tiên chung. [ 2 ] [ 3 ] Vì vậy, chủ nghĩa dân tộc tìm cách bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc. Nó cũng thường tương quan cảm xúc tự hào về những thành tựu của dân tộc, và có sự link ngặt nghèo với khái niệm chủ nghĩa yêu nước. Chủ nghĩa dân tộc theo những nghĩa này hoàn toàn có thể tích cực hay xấu đi. [ 4 ]

Do đa số các quốc gia là đa sắc tộc hoặc có nhiều nhóm tự nhận vị thế quốc gia[5]. Chủ nghĩa dân tộc là một hiện tượng xã hội mạnh mẽ trên thế giới, khi các quốc kỳ, quốc ca, và những sự phân biệt quốc gia là các ví dụ về chủ nghĩa dân tộc sáo rỗng (banal nationalism) mà người ta thường thể hiện một cách vô thức.[6] Hơn nữa, một số học giả cho rằng chủ nghĩa dân tộc với hình thức tình cảm hoặc văn hóa, mà đôi khi được miêu tả bằng từ ‘bản sắc dân tộc’ (national identity) để tránh ảnh hưởng của nghĩa “hệ tư tưởng”, là nền tảng xã hội hiện đại. Công nghiệp hóa, dân chủ hóa, và sự ủng hộ đối với sự tái phân bố kinh tế đã phần nào đóng góp cho sự đoàn kết xã hội mà chủ nghĩa dân tộc mang lại.[7][8][9] Chủ nghĩa dân tộc đã giữ vai trò ảnh hưởng chính hay nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ nhất, và đặc biệt là Chiến tranh thế giới thứ hai do sự nổi lên của chủ nghĩa phát xít), một hệ tư tưởng dân tộc chủ nghĩa cấp tiến và độc đoán.[10][11][12][13]

Chủ nghĩa dân tộc lý giải quyền lực nhà nước hình thành trên cơ sở dân tộc, khác với những người theo chủ nghĩa Marx cho quyền lực nhà nước trên cơ sở phân hóa giai cấp, hay chủ nghĩa tự do quyền lực Nhà nước trên cơ sở khế ước xã hội của các cá nhân. Chủ nghĩa dân tộc góp phần quan trọng hình thành nên các quốc gia từ các phong trào giải phóng dân tộc hay ly khai, hoặc có ảnh hưởng các chính sách dân tộc của nhà nước. Chính sách dân tộc chủ nghĩa có thể biểu hiện qua chính sách kinh tế, văn hóa, ví dụ cấm (hạn chế) nhập một hàng hóa từ bên ngoài vào để bảo vệ hàng nội, hay cấm (hạn chế) các tư tưởng, văn hóa, sản phẩm nghệ thuật từ bên ngoài vào để bảo vệ văn hóa, tư tưởng dân tộc, hay các sản phẩm văn hóa quốc nội, những chính sách mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa này không đồng nghĩa có lợi cho toàn thể dân tộc, mà có khi chỉ cho một nhóm người (ví dụ những người đang sản xuất mặt hàng, sản phẩm đó,…). Chủ nghĩa dân tộc thường được xem là rộng hơn, có tính chính trị hơn và không hoàn toàn trùng nhau với chủ nghĩa yêu nước, một khái niệm có tính mơ hồ hơn. Nó khởi nguồn cho rất nhiều các cuộc chiến tranh hoặc các tư tưởng bài ngoại, đóng cửa, phân biệt chủng tộc (như Đảng Dân tộc ở Nam Phi trước đây), kỳ thị sắc tộc thiểu số hay tôn giáo thiểu số (như ở Myanmar một thời), đối xử tệ với thổ dân (như ở châu Mỹ và Úc một thời), sự xích lại của một dân tộc trong một khu vực không phân biệt lãnh thổ. Sở dĩ từ chủ nghĩa dân tộc hay được những người cánh tả gọi là để phân biệt với chủ nghĩa quốc gia, vì mục tiêu dân tộc gắn với chủ nghĩa quốc tế, không tách rời nhau (như giải phóng dân tộc gắn với giải phóng nhân loại), chứ không hiểu là chủ nghĩa quốc gia hay được họ xem là gắn với phân biệt, kỳ thị chủng tộc, đế quốc hay nhân danh chủ nghĩa quốc gia để bảo vệ lợi ích những người cai trị. Quốc gia gắn liền với cương vực lãnh thổ, địa lý, còn dân tộc là một khái niệm khác.

Về cơ bản hầu hết những khuynh hướng chính trị ở những vương quốc đều chịu ảnh hưởng tác động không ít của chủ nghĩa dân tộc nhưng lý giải khác nhau. Thông thường chủ nghĩa dân tộc hay gắn bó với cánh hữu hơn vì họ coi trọng đoàn kết dân tộc, bảo vệ quyền hạn vương quốc – dân tộc hơn là tính đến những yếu tố giai cấp, và ít chịu ảnh hưởng tác động hơn của chủ nghĩa quốc tế. Đôi khi chủ nghĩa dân tộc đi kèm với chủ nghĩa quân phiệt, chủ nghĩa nhà nước, và đối trọng với chủ nghĩa tự do coi trọng bảo vệ quyền cá thể hơn. Do thực chất dân tộc là một khái niệm tranh cãi, vì vậy chủ nghĩa dân tộc cũng hay được xem là mơ hồ, trong một sự cố gắng link của những nhóm người có cùng huyết thống, màu da, hay ngôn từ, văn hóa truyền thống, tôn giáo, …Một số trào lưu chủ nghĩa dân tộc lúc bấy giờ hoàn toàn có thể có hình thức hùng biện chính trị mị dân hoặc kế hoạch link với chủ nghĩa dân túy .Trong thời hạn Đại dịch COVID-19, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhiều lần cảnh báo nhắc nhở rủi ro tiềm ẩn thuyết thủ đoạn kích động chủ nghĩa dân tộc rình rập đe dọa độc lập quốc tế, gây ra những cuộc xung đột, phân biệt sắc tộc, bài ngoại, dân túy, thi hành những chủ trương độc đoán, vi phạm quyền con người … [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ]

Thuật ngữ

Trước năm 1800, ở châu Âu, từ nation (dân tộc) được dùng để chỉ những cư dân (inhabitant) của một quốc gia (country) hoặc chỉ những bản sắc tập thể (collective identity) có thể có chung lịch sử, luật pháp, các quyền chính trị, tôn giáo và truyền thống, với nghĩa tương đối giống với quan niệm hiện nay.[17]

Chủ nghĩa dân tộc (tiếng Anh: Nationalism, còn được dịch thành: tư tưởng dân tộc, chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa quốc dân) là một thuật ngữ mới hơn; trong tiếng Anh thuật ngữ này có từ năm 1844, mặc dù khái niệm thì đã có từ trước.[18] Thuật ngữ này trở nên quan trọng vào thế kỷ XIX,[19], và dần dần mang nghĩa tiêu cực từ sau năm 1914. Glenda Sluga viết rằng “Thế kỷ XX, thời đại mà người ta bị vỡ mộng với chủ nghĩa dân tộc, cũng là thời đại tuyệt vời của chủ nghĩa quốc tế.”[20] Người theo chủ nghĩa dân tộc được gọi là người dân tộc chủ nghĩa (hoặc người quốc gia).

Ở Việt Nam hay dịch lẫn lộn state, nation, country, nhưng luật quốc tế có sự phân biệt. Chữ state hay country khi dịch sang tiếng Trung có nghĩa là 国家, nếu dịch từ tiếng Trung sang tiếng Việt thì quốc và nước là một, gia và nhà là một (ví dụ Nam Quốc sơn hà nam đế cư, có nghĩa Sông núi nước Nam vua Nam ở, theo thuyết Trung quân ái quốc của thời phong kiến, quốc gia gắn với nhà nước, với vua, khác với khái niệm công dân vay mượn từ phương Tây). Chữ “quốc gia” và “nhà nước” của Việt Nam là vay mượn từ tiếng Hán. Nhưng ở Trung Quốc, thì quốc gia và nhà nước là một. Còn chữ “dân tộc” là vay mượn từ phương Tây, chỉ vào Việt Nam khoảng đầu thế kỷ 20. Trước cận đại cả Trung Quốc và Việt Nam không hề biết đến chữ “dân tộc”. Nation khi dịch sang tiếng Trung Quốc, là “quốc tộc”, nhưng cũng có khi để chỉ “dân tộc” với nghĩa dân tộc cộng đồng, còn Việt Nam là “dân tộc”. Người Trung Quốc lấy từ tài liệu tiếng Đức qua tiếng Nhật. Quốc tộc là từ ghép của dân tộc và quốc gia, để chỉ gắn bó dân tộc với nhà nước trong một quốc gia. Còn chữ ethnic group hay được dịch là dân tộc ở Trung Quốc (Việt Nam dịch sắc tộc). Nation ở Trung Quốc còn có thể dịch là chủng tộc. Và sự phân biệt sắc tộc hay chủng tộc thì cũng như nhau. Lòng yêu nước ở Việt Nam, bên Trung Quóc gọi là lòng ái quốc (chữ patriot người Anh vay mượn từ tiếng Pháp trung cổ). Chữ Tổ quốc người Việt vay mượn từ tiếng Trung, chỉ quốc gia tổ tiên, tức xác định nguồn gốc quê quán của một ai đó. Nó còn có nghĩa là quê hương. Ở Trung Quốc, do quốc gia và Nhà nước là một, nên chủ nghĩa nhà nước qua tiếng Trung có thể được dịch ra là chủ nghĩa quốc gia, nhấn mạnh quyền lực nhà nước, nó khác với chủ nghĩa dân tộc. Còn chữ quốc dân có từ thời Tôn Trung Sơn làm cách mạng và về sau thành lập Trung Hoa dân quốc. Đảng Cộng sản Trung Quốc trong thời gian hợp tác với Quốc dân Đảng không phủ nhận chữ quốc dân, nhưng họ hay dùng từ nhân dân để thay thế. Chữ “nhân dân” không phải toàn bộ quốc dân (công dân) mà có nghĩa là tất cả những quần chúng cách mạng chống lại các thế lực được họ coi là giai cấp bóc lột, Hán gian, phản cách mạng. Nhưng có một thời kỳ họ gọi là “dân chúng” (bình dân), nhưng sau đó lại dùng từ “nhân dân”. Vì thế trong mắt của nhiều học giả phương Tây, Mao Trạch Đông hay được xem là chủ nghĩa dân túy, do ông thay từ giai cấp vô sản bằng khái niệm nhân dân rộng hơn. Khác với thời Tôn Trung Sơn, ban đầu chủ nghĩa dân tộc là để chỉ đòi lại quốc gia cho người Hán với Vạn Lý trường thành là biên giới, thời Mao, chủ nghĩa dân tộc là đoàn kết 56 dân tộc anh em trong một quốc gia duy nhất. Mao chủ trương chống lại chủ nghĩa Sôvanh Đại Hán, nhưng cũng chống lại chủ nghĩa dân tộc cục bộ, nên ông ta đưa ra khái niệm tự trị của các dân tộc thiểu số (Hiến pháp 1954). Nó có tác động đến Việt Nam, và thông thường ở Việt Nam 54 sắc tộc hay được xem là 54 dân tộc (chữ dân tộc trở nên có hai nghĩa), là học từ Trung Quốc.

Những khái niệm này có tác động ảnh hưởng đến Nước Ta khi chủ nghĩa dân tộc gia nhập vào Nước Ta đầu thế kỷ XX qua những con đường khác nhau. Khái niệm chủ nghĩa vương quốc là nhấn mạnh vấn đề đến quyền lực tối cao nhà nước, không sửa chữa thay thế chủ nghĩa dân tộc. Tức là cánh hữu của chủ nghĩa dân tộc. Tuy nhiên về sau chữ chủ nghĩa vương quốc hay bị lạm dụng, cho nhiều người không phải theo hệ tư tưởng này khi nó gia nhập vào Nước Ta và được 1 số ít học giả thiết kế xây dựng lên thành học thuyết, như thể một sự bác bỏ những kim chỉ nan không nhà nước phe cánh tả lẫn những triết lý tự do .

Chủ nghĩa dân tộc thường được nhìn nhận dưới hai hình thức. Không phải là hai trường phái, mà là cách nhìn nhận khác nhau từ khái niệm dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc công dân là hình thức chủ nghĩa dân tộc gắn dân tộc với khái niệm quốc tịch, quyền công dân, tức sự gắn bó của người dân với một nhà nước hiện đại, có tự do, dân chủ. Các tiếp cận này bắt đầu từ Cách mạng Pháp. Sau này Napoleon đi xâm chiếm các lãnh thổ khác và phổ biến các giá trị Cách mạng Pháp như tự do dân chủ tới các vùng đó, từ đó có khái niệm quốc gia dân tộc, chứ không xem người dân như là thần dân chỉ có phục tùng, và quyền lực là thần quyền dưới các quốc gia chuyên chế. Chủ nghĩa dân tộc hình thành nên nhiều quốc gia dưới các hình thức cách mạng và sự hợp nhất (như ở Đức, Ý… là hợp nhất) đi kèm với các khái niệm chủ quyền nhân dân, tự quyết dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc công dân định nghĩa dân tộc là toàn bộ công dân sinh sống trên một lãnh thổ, cho dù họ có thể có nguồn gốc huyết thống, văn hóa, hay truyền thống, lịch sử khác nhau. Ví dụ ở Việt Nam, đó là 54 dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, và các các công dân khác nhập tịch. Chủ nghĩa này chấp thuận một sự đa nguyên văn hóa, và thường được xem là ôn hòa. Với cách tiếp cận này, thông thường ở các quốc gia, sẽ nghiên cứu chủ nghĩa dân tộc kể từ khi chủ nghĩa đó ra đời từ cuối thế kỷ XVIII, và chủ nghĩa dân tộc mỗi quốc gia, được nghiên cứu từ khi nó được du nhập vào quốc gia đó, hay sớm hơn khi xã hội có những biểu hiện xuất hiện chủ nghĩa dân tộc như vậy. Ví dụ Trung Quốc chủ nghĩa dân tộc nghiên cứu từ thời nhà Minh, khi mà có sự giao lưu nhiều với phương Tây và những biểu hiện hình thành quốc gia hiện đại. Chủ nghĩa dân tộc sắc tộc, là hình thức chủ nghĩa dân tộc gắn dân tộc với khái niệm sắc tộc, tức nhìn vào cội nguồn huyết thống, bản sắc văn hóa, ngôn ngữ, đức tin… Dạng chủ nghĩa dân tộc này hay bị xem là cực đoan, khi mà nó luôn nhấn mạnh sự khác biệt của một sắc tộc này với một sắc tộc khác. Ví dụ ở Việt Nam có 54 dân tộc (sắc tộc), thì đó là chủ nghĩa dân tộc của mỗi sắc tộc riêng lẻ đó. Có thể hiểu chủ nghĩa dân tộc của tất cả người Kinh sinh sống tại Việt Nam và hải ngoại, chủ nghĩa dân tộc của người H’Mông sinh sống tại Việt Nam, Lào, Trung Quốc và các nơi khác, chủ nghĩa dân tộc của người Khmer ở Việt Nam, Campuchia và các nơi khác. Ở nhiều nước đôi khi có các phong trào ly khai hay giải phóng từ các dạng chủ nghĩa dân tộc sắc tộc, ví dụ người Kurd sinh sống ở Thổ Nhĩ Kỳ, ở Iraq, Iran…, người Basque ở Tây Ban Nha, Pháp…, có phong trào đòi thống nhất dân tộc từ nhiều quốc gia như người Ả Rập sinh sống rộng khắp Trung Đông – Bắc Phi. Hay phong trào đòi thống nhất người Slav… Những người nghiên cứu chủ nghĩa dân tộc dưới góc độ này, sẽ nghiên cứu về sự hình thành của các quốc gia dân tộc từ thời Cổ đại, cho dù khái niệm chủ nghĩa dân tộc đi kèm với quyền công dân chỉ ra đời vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX. Ví dụ ở Việt Nam sẽ nghiên cứu chủ nghĩa dân tộc từ thời Hùng Vương hay sớm hơn, thay vì nghiên cứu từ khi nó du nhập vào Việt Nam, và trên thực tế, nếu như vậy có thiếu sót nếu nó không phải là chủ nghĩa dân tộc của cả 54 dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc dạng này hay bị xem là cực đoan, hay là mang tính độc tài, khác với khái niệm chủ nghĩa dân tộc công dân hay được xem là ôn hòa, có tính khoan dung, dân chủ và chấp nhận một sự đa nguyên văn hóa.

Quang phổ chính trị

Chủ nghĩa dân tộc ( chủ nghĩa dân tộc công dân ) gắn liền với chủ nghĩa tự do từ cuối thế kỷ XVIII hay được xem là cánh tả khi nó đưa ra những khái niệm về chủ quyền lãnh thổ thuộc về dân tộc, chứ không phải thần quyền của kim chỉ nan bảo thủ phong kiến. Chủ nghĩa dân tộc gắn với tự do và dân chủ ( Mác xít định nghĩa là dân chủ tư sản ). Tuy nhiên chủ nghĩa bảo thủ dân tộc nổi lên như một khuynh hướng chính trị nhấn mạnh vấn đề vào gìn giữ những giá trị truyền thống cuội nguồn hơn là tự do, có tác động ảnh hưởng rất lớn ở nhiều vùng nông thôn những nước châu Âu, là một dạng chính trị cánh hữu. Tuy nhiên công nghiệp hóa, đô thị hóa và chủ nghĩa văn minh khiến cho chủ nghĩa bảo thủ dân tộc mất dần tác động ảnh hưởng. Đến cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa dân tộc hay biến dạng thành chủ nghĩa đế quốc, những cuộc xâm lược thuộc địa, những chế độ độc tài, Thế chiến I rồi sau là chủ nghĩa phát xít. Từ đó, chủ nghĩa dân tộc hay bị xem là xấu xa, kể cả trong mắt những người cánh tả lẫn tự do. Lúc này chủ nghĩa dân tộc hay bị xem là hữu đến cực hữu. Phe cánh tả đều bác bỏ chủ nghĩa dân tộc, nhưng thái độ của mỗi phái không thống nhất. Như phe Xã hội, thì trong Thế chiến I họ đứng về những đảng cánh hữu nhân danh bảo vệ quyền lợi dân tộc tham gia những cuộc cuộc chiến tranh. Trong khi đó Lênin nhất quyết bảo vệ chủ nghĩa quốc tế, bảo vệ tự do, thậm trí đồng ý hi sinh quyền hạn vương quốc trước mắt ký vào Hòa ước Brest-Litovsk. Sau này xây dựng Đệ tam Quốc tế, theo chủ nghĩa quốc tế. Phe vô chính phủ cũng có lập trường chống lại chủ nghĩa dân tộc nhà nước, nhưng có nhóm chủ trương một mặt xóa bỏ nhà nước tư sản và cơ cấu tổ chức giai cấp, nhưng vẫn giữ cấu trúc dân tộc như một cộng đồng văn hóa, trong khi có nhóm chủ trương hội đồng có tính xã hội kinh tế tài chính, chứ không phải dựa trên sắc tộc văn hóa truyền thống. Chủ nghĩa vương quốc ở Nước Ta đầu thế kỷ XX là một dạng chủ nghĩa dân tộc cánh hữu, nó nhấn mạnh vấn đề sự hình thành nên một vương quốc tự trị trong khi chưa có một vương quốc. Những người này không đấu tranh giải phóng bằng đấm đá bạo lực, mà là hợp tác với Pháp, đòi tự trị ” lần hồi độc lập “. Trong khi những người cánh tả như cộng sản đòi đấu tranh giải phóng, nhưng là một bước trong tiến trình cách mạng chủ nghĩa quốc tế. Sau này có Open một số ít dạng chủ nghĩa dân tộc có tính cực đoan hơn lên cùng chủ nghĩa phát xít toàn thế giới, tương quan những thuyết vị chủng, coi trọng huyết thống ( khác với chủ nghĩa duy vật bác bỏ triết lý coi trọng huyết thống, đẻ ra nạn con ông cháu cha, thân tộc, dân tộc hẹp hòi 1 số ít truyền thống cuội nguồn Á Đông ). Chủ nghĩa vương quốc nhấn mạnh vấn đề đến nhà nước, trong toàn cảnh Nước Ta chưa có nhà nước, và là để đối trọng với những triết lý chính trị cánh tả có xu thế bài quyền lực tối cao nhà nước, đi đến ” quốc tế phẳng ” trong triết lý đại đồng. Lý thuyết này hay bị xem là duy tâm, và bị những người tự do xem là đưa đến một nhà nước độc tài, do nó nhấn mạnh vấn đề đến quyền hạn chung hơn là quyền hạn riêng tư, và dễ đưa đến vi phạm nhân quyền. Lênin, Stalin hay Mao Trạch Đông đều phê phán chủ nghĩa dân tộc, như thể một dạng độc tài của tư sản và địa chủ, nhưng lại tôn vinh lòng ái quốc ( yêu nước ). Chủ nghĩa yêu nước hay được xem là một tư tưởng ôn hòa, nó có đặc thù tình cảm, niềm tin, hơn là một học thuyết chính trị. Nó không có tính trái chiều với chủ nghĩa quốc tế. Nhưng cũng có quan điểm cho chủ nghĩa yêu nước cũng giống như chủ nghĩa vương quốc, thường hoạt động theo hướng dẫn của nhà nước, hơn là học thuyết có đặc thù dân chúng. Tức chủ nghĩa dân tộc nhìn dưới hai góc nhìn khác nhau, của dân chúng và của nhà nước .Tuy bác bỏ chủ nghĩa dân tộc, nhưng đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản trong thời đại chủ nghĩa đế quốc, thì ý niệm cánh tả, tiềm năng giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp phải song hành nhau. Một trào lưu giải phóng dân tộc theo cánh tả phải link với trào lưu giải phóng giai cấp ở chính những nước đế quốc và ở những thuộc địa. Ví dụ những Đảng cộng sản ở thuộc địa phải liên minh link với những Đảng cộng sản và tân tiến ở những ” chính quốc “, tương hỗ nhau, đưa đến sự suy yếu của phe đế quốc. Cách mạng sẽ lan ra toàn thế giới và những dân tộc XHCN cùng sống sót tự do trong quá trình quá độ khi vẫn còn vương quốc – nhà nước, nhưng sẽ xóa nhòa ranh giới bất bình đẳng dân tộc, và xã hội cộng sản chỉ được kiến thiết xây dựng dựa trên sự xóa bỏ giai cấp và những dân tộc cùng một trình độ tăng trưởng tương tự nhau. Bản chất nhà nước gắn với giai cấp, nên xóa bỏ giai cấp là tiền đề xóa bỏ nhà nước. Giải phóng dân tộc ( tức giải phóng con người chứ không phải chỉ là giải phóng chủ quyền lãnh thổ, thay chính sách quản lý này bằng chính sách quản lý khác ) là tiềm năng của nhiều trào lưu cánh tả. Do đó mới có những khái niệm như ” giải phóng dân tộc “, ” độc lập dân tộc “, tức hướng đến con người, chứ không phải khái niệm vương quốc chung chung, cũng không dùng từ chủ nghĩa dân tộc mà họ hay xem là hẹp hòi, là chủ nghĩa thời cơ ( chủ nghĩa vương quốc dân tộc thập niên 1930 ở Nước Ta hay bị những người cánh tả xem là chủ nghĩa thời cơ, cải lương ). ” Độc lập dân tộc ” phải được giương lên kể cả sau khi đã có vương quốc độc lập, vì chống chủ nghĩa tư bản, đế quốc, thực dân mới là đại chiến vĩnh viễn. Có nhiều trào lưu giải phóng thuộc địa ( dân tộc ) không lấy tên, đường lối chủ nghĩa dân tộc, ví dụ Đảng Quốc đại Ấn Độ, hay Đảng Ba’athism ở 1 số ít nước Trung Đông, Sukarno ( lúc đầu là đảng Dân tộc nhưng sau theo cánh tả ), Gaddafi, Arafat, những trào lưu chống chủ nghĩa thực dân mới ở Mỹ Latinh, hay trào lưu chống chủ nghĩa tư bản ở Venezuela … Hay quốc hữu hóa kênh đào Suez … Tương tự là trào lưu cộng sản. trái lại rất nhiều đảng mang tên đảng Dân tộc ở những nước kém tăng trưởng hay thuộc địa lại không phải là những đảng đấu tranh giải phóng dân tộc, mà là những đảng cánh hữu. Tại Ấn Độ, Đảng Bharatiya Janata là đảng dân tộc cánh hữu, còn Đảng Quốc đại trước đây đấu tranh giải phóng Ấn Độ là đảng cánh tả. Tại New Caledonia trào lưu đòi độc lập do cánh tả phát động, thường gắn với người bản xứ, còn cánh hữu gọi là phe dân tộc thì lại ủng hộ duy trì sự quản lý của Pháp, phe này gắn với người Pháp di cư. Năm 2020 có bỏ phiếu trưng cầu dân ý tại hòn đảo này .Ngày nay chủ nghĩa dân tộc hay được xem là cánh hữu, và trái chiều với cánh tả theo chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa ngoài hành tinh, thường đưa ra những giải pháp link quốc tế hay thậm trí đến đại đồng … Các đảng dân tộc thường quang phổ chính trị ngả từ hữu đến cực hữu, nhất là khi nó link với chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa dân túy ( như thể những trào lưu tân dân tộc chủ nghĩa chống nhập cư, bài Trung Hoa, bài Hồi giáo ở một số ít nước ). Các đảng này thường dành được ít số phiếu trong những cuộc bầu cử, như Mặt trận Dân tộc Pháp ( FN ), Đảng vì tự do ở Hà Lan ( PVV ), … ( phương Tây chữ tự do cũng hay được xem một hình thức chủ nghĩa dân tộc, không tương quan chủ nghĩa tự do ) hay có khuynh hướng bài ngoại. Các đảng trung hữu bảo thủ thường ôn hòa hơn, họ hay nhấn mạnh vấn đề những giá trị truyền thống cuội nguồn chứ không nhấn mạnh vấn đề bài ngoại hay tiêu diệt sự đa văn hóa … Còn chủ nghĩa dân tộc cánh tả là một khái niệm gây tranh cãi. Riêng những trào lưu ly khai, thì phải nhìn vào đường lối khác để xác lập là tả hay hữu hay trung dung. Chủ nghĩa dân tộc được xem là trái chiều chủ nghĩa cá thể, lẫn chủ nghĩa địa phương và cả chủ nghĩa quốc tế. Chủ nghĩa dân túy cánh hữu hoàn toàn có thể tận dụng một số ít những góc nhìn chủ nghĩa dân tộc để đạt một số ít quyền lợi chính trị trước mắt. Ví dụ Donald Trump đưa ra khẩu hiệu Nước Mỹ trên hết, và còn khuyên những nguyên thủ khác là chỉ chăm sóc đến quyền lợi của dân tộc – vương quốc mình ( chứ không phải là chăm sóc đến quyền lợi của vương quốc – dân tộc khác ) như vậy họ sẽ làm tốt nghĩa vụ và trách nhiệm của mình hơn. Các chủ trương như chủ nghĩa bảo lãnh, hay được xem là ” thượng đẳng da trắng ” chống người nhập cư là những bộc lộ chính trị dân túy, khi Trump nhận thấy rất đông người da trắng địa phương bị mất việc làm bởi những người nhập cư, và là đối tượng người tiêu dùng tranh thủ trong bầu cử. Do đặt quyền lợi nước Mỹ trên hết, nên Trump theo đường lối thực dụng, đặc biệt quan trọng về kinh tế tài chính, chứ ít chăm sóc đến những yếu tố toàn thế giới như bảo vệ thiên nhiên và môi trường, chống hiệu ứng nhà kính, những yếu tố tự do dân chủ, nhân quyền, hay là can thiệp vào việc làm nội bộ những vương quốc khác, khác với đường lối của nhiều tổng thống Mỹ khác. Đảng Cộng hòa về kim chỉ nan là bảo thủ ôn hòa, nhưng Trump về triết lý là phe hữu trong đảng đó, tức ngả từ hữu đến cực hữu. trái lại Biden và đảng Dân chủ có lập trường từ trung dung đến trung tả trong những yếu tố đối nội và đối ngoại, cởi mở hơn trong những quan hệ quốc tế, và có xu thế tự do tả khuynh. Các vụ Biểu tình George Floyd chống phân biệt chủng tộc, … là biểu lộ của chính trị cánh tả, có sự link mang tính quốc tế, lan rộng ở nhiều nước, thậm trí có bộc lộ chủ nghĩa vô chính phủ, một trào lưu quốc tế. Lòng yêu nước ( ý thức yêu nước ) hay ý thức dân tộc ( gắn bó hội đồng dân tộc người với người không chăm sóc đến vương quốc – nhà nước ) hay nghĩa vụ và trách nhiệm công dân, nghĩa vụ và trách nhiệm nhà nước không tương quan đến khái niệm chủ nghĩa dân tộc như một hệ tư tưởng phức tạp tương quan nhiều yếu tố, nhiều góc nhìn và hay được xem là thuộc cánh hữu. Ví dụ như có cuộc chiến tranh thì công dân phải có nghĩa vụ và trách nhiệm đi lính, Nhà nước phải bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, cái đó không cấu thành chủ nghĩa dân tộc mặc dầu hoàn toàn có thể tương quan đến chủ nghĩa dân tộc .

Lịch sử

Chủ nghĩa dân tộc đã trở thành một nét đặc trưng xã hội phổ biến của các nền văn minh loài người kể từ thời cổ đại, đã được thể hiện qua nhận thức hiện đại về sự tự trị và sự độc lập chính trị của các dân tộc trên thế giới và đã được chính thức thực hiện hóa vào cuối thế kỷ thứ XVIII.[21] Ví dụ về các cuộc cách mạng chủ nghĩa dân tộc có thể được quan sát thấy trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại, từ những cuộc nổi loạn của người Do Thái ở thế kỷ thứ II, cho tới sự vực dậy của nền văn minh Ba Tư trong giai đoạn Đế quốc Sassanid, và cho đến sự trở lại của nền văn minh Latin ở Đế chế Tây La Mã vào thế kỷ thứ IV và tại thế kỷ thứ V, và cũng hiện tượng này cũng xuất hiện ở nhiều dân tộc khác. Trong thời hiện đại, có thể thấy những ví dụ rõ ràng về sự hưng thịnh của chủ nghĩa dân tộc Đức như là một phản ứng chống lại sự kiểm soát của Napoleon lên dân tộc Đức, phản ứng dữ dội của dân tộc Đức chính là sự thành lập Liên bang Rhein khoảng năm 1805-14.[22][23]

Trung Đông

Những người Ả Rập theo chủ nghĩa dân tộc cùng nhau nổi dậy càn quét dân Do Thái ở JerusalemChủ nghĩa dân tộc Ả Rập, một trào lưu giải phóng và trao quyền lực tối cao cho người Ả Rập ở Trung Đông, đã Open trong thế kỷ XIX, lấy cảm hứng từ những trào lưu giành tự do độc lập khác từ thế kỷ XVIII và thế kỷ XIX. Khi Đế quốc Ottoman sụp đổ và Trung Đông được chỉ huy bởi những cường quốc Châu Âu, dân Ả Rập đã tìm cách xây dựng những vương quốc độc lập riêng của họ do chính bàn tay người Ả Rập trấn áp hơn là người quốc tế. nhà nước Syria được xây dựng vào năm 1920 ; Đất nước Transjordan ( sau này là Jordan ) từ từ từ từ giành được độc lập giữa năm 1921 và năm 1946 ; nhà nước Saudi Arabia được xây dựng vào năm 1932 ; và vương quốc Ai Cập tân tiến đã lấy lại được sự độc lập tự do niềm hạnh phúc từ năm 1922 đến năm 1952. Khối liên đoàn Ả rập được xây dựng tại năm 1945 để thôi thúc những mối chăm sóc, quan hệ, và hợp tác quyền lợi thịnh vượng chung cho người Ả Rập giữa những vương quốc Ả Rập văn minh .Song song với những nỗ lực giành độc lập tự do này, thì trào lưu chủ nghĩa phục quốc của người Do Thái đã Open trong tâm tư nguyện vọng của những người Do Thái Châu Âu vào thế kỷ thứ XIX. Bắt đầu từ năm 1882, người Do Thái đa phần đến từ những vương quốc châu Âu, đã khởi đầu di dân tới Ottoman Palestine với tiềm năng thiết lập một quê nhà mới dành cho người Do thái. Sự cố gắng phấn đấu này lên tới đỉnh điểm khi người Do Thái quyết định hành động công bố sự tự do độc lập của Nhà nước Israel vào năm 1948. Vì hành động giành độc lập tự do của người Do Thái cho vương quốc Israel đã trọn vẹn xích míc với niềm tin phổ cập của đại đa số những dân tộc Ả Rập rằng Palestine là một phần chủ quyền lãnh thổ của người Ả rập và vương quốc Ả Rập, cho nên vì thế những dân tộc Ả rập láng giềng nằm ở xung quanh nhà nước Do Thái Israel, những dân tộc người Ả Rập đã cùng nhau hàng loạt hô hào phát động một cuộc lấn chiếm tiến công vương quốc Do thái Israel non trẻ. Cuộc xâm lược của người Ả Rập chỉ thành công xuất sắc một phần nào đó và dẫn đến hàng chục thập kỷ xung đột giữa những hệ tư tưởng chủ nghĩa dân tộc Ả Rập đối đấu với dân tộc Do thái .

Châu Á Thái Bình Dương

Xem chi tiết cụ thể ở bài Chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc ( chữ Hán : 中国民族主义, Hán-Việt : Trung Quốc dân tộc chủ nghĩa ). Ở Trung Quốc, chủ nghĩa dân tộc là 1 hiện tượng kỳ lạ khách quan hiển nhiên truyền kiếp từ thời xưa ở Trung Quốc, chủ nghĩa dân tộc tân tiến có từ thời nhà Minh, Tôn Trung Sơn ( 1866 – 1925 ) xây dựng Trung Quốc Quốc dân Đảng ( KMT ) và Trung Hoa Dân Quốc ( Ngày nay là hòn đảo Đài Loan ). Đảng Cộng sản Trung Quốc của Cộng hòa Nhân dân Nước Trung Hoa tại lục địa lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Mao Trach Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình, Thuyết ba đại diện thay mặt, Quan điểm tăng trưởng khoa học, Tư tưởng Tập Cận Bình làm nền tảng tăng trưởng Trung Quốc Đại lục giờ đây .

Tại Việt Nam, một thời, từ thập niên 1930 cụm từ “chủ nghĩa quốc gia” hay được dùng. Trong thời Pháp thuộc, một số nhóm theo chủ nghĩa này ủng hộ chế độ bảo hộ của Pháp tại Đông Dương, ủng hộ chủ nghĩa quốc gia ở Pháp (chỉ các nhóm chính trị cánh hữu hay cực hữu ở Pháp). Có nhóm năm 1939 khi cánh hữu thắng cử ở Pháp, đã kêu gọi “từ giã hết chủ nghĩa xã hội, quốc tế, cộng sản xét ra không có lợi gì cho tiền đồ Tổ quốc đi, để quay đầu về phụng sự chủ nghĩa quốc gia”, họ cho là các lý tưởng kia “không lấy thực nghiệm ra mà suy xét, chỉ chạy theo lý tưởng xuông” và xem một số nước “đem ra thực hành đều thất bại cả”, họ kêu gọi “trông cậy vào sự chỉ đạo của nước Pháp bảo hộ,…yêu cầu nước Pháp gây dựng cho nước ta một quốc gia, có chính phủ chịu trách nhiệm các việc nội trị trước một dân Viện có quyền lập pháp”. Tức đòi quyền tự trị chứ không phải độc lập.

Họ bác bỏ quan điểm của ” bọn người trẻ tuổi … cứ nhứt định theo đòi văn minh Âu – Mỹ mà thôi “, và lôi kéo ” khôi phục quốc quyền, chấn hưng quốc thể “, bác bỏ ” tư tưởng và óc đảng phái đã làm cho quốc dân Nước Ta tam phân ngũ liệt “, và ” đòi tự trị “, ” quân chủ lập hiến “. Họ bác bỏ ” thuyết xã hội, thuyết quốc tế cùng đảng viên tả phái đi cổ động tự do “, cho đó là ” trái với ý thức ” trung quân ái quốc ” của dân chúng, trái với luân lý Phật đà, Khổng Tử, khác với chủ nghĩa vương quốc cái rễ từ đời Trưng Nữ vương đuổi Tô Định, Triệu Ấu đuổi quân Ngô “, lôi kéo ” chỉ có ai là thức thời, có lòng yêu nước trung vua vốn sẵn, chỉ dựa vào cái chủ nghĩa ” Pháp Nam hợp tác “, ” Pháp Việt đề huề “, học đòi người quý quốc, làm cho nước được mạnh, dân được giàu lên đã ” .

Theo báo Tràng An những người này chủ trương “Nếu chúng ta mong có ngày kia, nước Pháp sẽ theo hòa ước 6 juin 1884, thi hành triệt để giao giả về quốc quyền cho chúng ta tự trị lấy việc nước nhà ta, thì trước hết chúng ta cũng phải bắt chước người Pháp đồng tâm hiệp lực lại, trên dưới một lòng, quân dân một dạ, cử quốc hiệp nhất, khiến cho nước Pháp kính nể, nước Pháp tin cẩn mới được”. Một số chính trị gia theo chiều hướng này tiêu biểu như Bùi Quang Chiêu, Phạm Quỳnh…nhưng đường lối cụ thể không giống nhau. Họ chống lại Mặt trận Bình dân (cánh tả) ở Pháp. Phạm Quỳnh, Ngô Đình Khôi… tiêu biểu cho khuynh hướng bảo hộ Pháp, quân chủ kèm dân quyền, sau có hướng thân Nhật, là nhóm “quốc gia” nhất, Bùi Quang Chiêu có hướng tự do, và lập hiến kiểu dân chủ tư sản, sau ngã sang xu hướng xã hội cấp tiến, pha trộn chủ nghĩa tự do và xã hội, gần đường lối Gandhi nhưng ủng hộ bảo hộ Pháp, một thời gian ngắn liên kết với nhóm ủng hộ thợ thuyền cộng sản và xã hội. Hồ Văn Ngà thì dựa vào Nhật ủng hộ độc lập. Ngoài ra còn có “quốc gia xã hội” (tắt là quốc xã) như nhóm Đại Việt của Trần Trọng Kim,…Pháp thời gian đó cũng có Đảng Quốc gia Xã hội Pháp, có chi nhánh tại Đông Dương.

Trên báo Phụ nữ tân văn đã bình phẩm cho ” vương quốc xã hội ” chỉ là một thứ ” cãi xà lách ” vì ” vương quốc ” và ” xã hội ” là hai chữ nghĩa khác nhau, chủ nghĩa vương quốc là chủ nghĩa của những người chỉ lấy tiếng nước mà hiệu triệu người, bảo người phải vì nước và vì kẻ thống trị của nước, mà chống nhau với nước khác. Còn chủ nghĩa xã hội là chủ nghĩa của những người bảo rằng : nước chỉ là nước của những người có gia tài, rốt cuộc có hai nước trong mỗi nước : nước của người có gia tài và nước của người vô sản. Quyền lợi tương phản cùng nhau … Và cho rằng thuyết quốc xã nó ” hoàn toàn có thể hợp với những bọn gọi là yêu nước để giữ quyền hạn vương quốc, tức là quyền lợi và nghĩa vụ của hạng tư bản và binh lợi quyền của vô sản “, một cái thuyết lộn xộn !Ngay thời hạn này, trên báo Ngày nay, Hoàng Đạo tức Nguyễn Tường Long cho ” chủ nghĩa vương quốc, vì làm thiên lệch lòng ái quốc, vì quá tôn nước mình, hóa ra khinh rẻ nước người, và là cái mầm của sự cuộc chiến tranh giữa nước này với nước kia, cái mầm của sự lấn áp nước yếu của nước khỏe, cái mầm của chủ nghĩa đế quốc “. Nhóm này tác động ảnh hưởng của chủ nghĩa Tam Dân, chủ nghĩa tự do trộn lẫn xã hội, một thời ủng hộ Mặt trận Dân chủ chịu chi phối của giới tầm trung công nông thợ thuyền, chống bảo hoàng .

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

More on this topic

Comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Advertismentspot_img

Popular stories